Gwara kujawska

machorka- tytoń do fajki
maciek- brzuch, żołądek
maciora- locha
madrac- materac
majsel- przecinak
majlfut- wypad na łono natury, wycieczka
maluda- maluch, małe dziecko
marmulada- marmolada
mónczka- krochmal
meter- metr
mglić- mdlić, nudzić( nudności)
miałki- płytki, sypki
mić cykora- bać się
mić dryg- umieć dobrze coś robić, mieć do tego predyspozycje
mić- mieć
miesiónc- miesiąc
milión- milion
mindzy- między
minso- mięso
minszać- mieszać
minta- mięta
mintówka- miętówka
mintus- miętus
miszkać- mieszkać
miszkanie- mieszkanie
mizdrzyć się- przymilać się
mliczornia- mleczarnia

mliczorz- mleczarz
mliko- mleko
młodzie- drożdże
młócarnia- młocarnia
młynorz- młynarz
młynorzowo- młynarzowa
mni- mniej
mnijszy- mniejszy
mnożynie- mnożenie
mocni- mocniej
mocorz- mocarz
modre- ultramaryna
modrok- chaber, bławatek
modrokowy- niebieski
modrzyć- barwić ultramaryną
motór- motor, silnik
móm- mam
mómynt- moment
mónczka- krochmal
Móngoł- Mongoł
mónż- mąż
muchómór- muchomor
mudzić- marudzić, zajmować niepotrzebnie czas, tracić czas
musowo- obowiązkowo, koniecznie
mutra- nakretka
muzykanty- orkiestra
mycka- czapka
mylinie( mielinie)- mielenie
myndel- mędel
mynka- męka
mynski- męski
myntny- mętny
myślić- myśleć
mucia- matka
matynka- matka zdrobniale
muły-muskuły
mus- konieczność
mieć ptapty- być niedorozwiniętym umysłowo
ma sztycha- jest nadpsute
makiełki, makiołki- kluski z makiem na słodko( potrawa wigilijna)

nabierka- łyżka wazowa
nadzierać się- krzyczeć
nagrygolić- napisać niestarannie, nagryzmolić
nahajcować- napalić
napalony- zawzięty, bardzo pragnący czegoś
na- weź, proszę, daję ci
na barana- nieść kogoś na plecach
na chybcika- robić coś szybko, niedokładnie
na gorónco- na gorąco
na podoryndziu- pod ręką, na podorędziu
na potym- na potem, na później
na późnij- na później
na pryndce- naprędce
na przedej- na sprzedaż
na przestrzoł- na przestrzał

na przybość- bez skarpet
na rymby- włożyć coś, ubrać na odwrotną (lewą) stronę
na szage- na ukos, na skróty
na trzyźwo- na trzeźwo
na wirzchu- na wierzchu
nacychować- zaznaczyć
nadusić- nacisnąć
nadynty- nadęty, napuszony
najónć- nająć
najpszód- najpierw
naleźć- znaleźć
naliwać- nalewać
naliwka- nalewka
namknónc się- usunąć się,przesunąć się
namolny- natrętny
naobkoło- dookoła, naokoło
napinty- napięty
napómknónć- napomknąć, wspomnieć
naprowdy- naprawdę
napynd- napęd
narościć się- osiągnąć dojrzałość
naroz- naraz, nagle
narzeczóno- narzeczona
narzóndzać- cerować, naprawiać odzież
nawlic- nawlec
nazad, nazod- do tyłu ( komenda do konia)
naźryć- nażreć, najeść (obraźliwie)
niedołynga- niedołęga
nieoczyszczóny- nieoczyszczony
nietopyrz- nietoperz
no- potwierdzenie, tak
norac się- brudzić
nygus- leń
nyncić- nęcić
nyndza- nędza
nyndzorz- nędzarz
nynkać- nękać
nynać- spać
nadra- pazucha, zanadrze
nicpoty- niegrzeczny, niedobry
nyny- spanie
nyrol- skąpiec
nuplać- ssać
narychtować- przygotować

obaczyć- zobaczyć
obalić- przewrócić
oblic- oblec, założyć
oblotany- obeznany, światowy
oblyc się- ubrać się
obłuczyć- założyć ( pościel, ubranie)
oboczyć- zobaczyć
obrok- pasza dla konia
obróńca- obrońca
obstalować- zamówić
obtoknónć- opłukać naczynie w wodzie

obzorgować- postarać się o cud
ochyndorzyć- doprowadzić z grubsza do porządku
ociec- ojciec
ofuknónć- obrazić się, zripostować
ogacić- ocieplić przed mrozem
opliść- opleść
oprzóntać- oprzątać, nakarmić zwierzęta
oprzynt- oprzęt ( jak wyżej)
orka na zogón- orka na zimę
ospa- śruta, pasza dla zwierząt
osprzynt- osprzęt
ostać- zostać
ozorgować- zamówić
ożeszty- Ach ty( wyrażenie złości, dezaprobaty)
ożynić- ożenić
ożywinie- ożywienie
odbuchło- odbiło
obkład- kompres, np. wędlina czy ser na chlebie
obśrupany- wyszczerbiony
odpicować się- wystroić się
odpicowany- wystrojony, elegancki
ogarnąć się- oporządzić się
oglądnąć- obejrzeć
opyplany- brudny, umorusany, niechlujny
obewrotny- obrotny, sprytny, zręczny
ogróżka- dreszcze gorączkowe
opałka- koszyk

ón- on
óna- ona
óndulacja- ondulacja

pajda- gruba kromka chleba
papirówka- papierówka
paplina- topola
patefon- adapter
patyk- kojec w chlewie
pazłotko- folia aluminiowa
pelić- pleć
pepłać- brudzić
pieczyń- pieczeń
pielić- pleć
piełun- piołun
pierduśnica- plotkara
pierdziołka, pierdałka- owoc dzikiej gruszki
pirón- piorun, pierun
pikny- piękny
pindrzyć się- stroić, upiększać się
pindurynda- chwast silnie trujący, bieluń dzierzawa
pinióndz- pieniądz
pinkny- piękny
pinta- pięta
pioch- piach
pioć- piać, śpiewać wysokim głosem
piróg- pieróg

pirszy- pierwszy
pirwyj- wczesniej
pirze- pierze
pirzyna- pierzyna
pisorz- pisarz
piszczoła- piszczałka
plaski- płaski plómba- plomba
plón- plon
po czymu- po ile
po wiela- po ile
pochrympać- uciąć nierówno, niestarannie
pocióng- pociąg
pocirz- pacierz
poczóntek- początek
poczynstunek- poczęstunek
podbirać- wykopać część bulw ziemniaka nie wyrywając krzaka
poddziesiónto- drugie śniadanie
podleczóny- podleczony
podliwać- podlewać podług- według
podobiństwo- podobieństwo
podstymp- podstęp
podstymplować- podstęplować
podwolać się- zalecać się
podwyrko, podwórek- podwórze
poincie- pojęcie
pointny- pojętny
polić- palić
polipa- sufit
połknónć- połknąć
pomindzy- pomiędzy
porómbany- niespełna rozumu, głupi
portki- spodnie
porzónny- porządny
posiasny- dopasowany do osoby, ergonomiczny
postrónek- postronek, linka
postymp- postęp
pośrupać- poszczerbić, obić, postrzępić
potolać- wygnieść, wydeptać np. łan zboża
potym- potem
powróz- sznur, linka
pozbadnónć- pozbaść, wejść komuś na głowę
pólik- policzek
pómpa- pompa,ulewa
pónczek- pączek
póńczocha- pończocha
procynt- procent
proszczok- prosię
prónd- prąd
pryndki- prędki, szybki
przebirać- przebierać, selekcjonować
przebrać np. rękę- zwichnąć podczas pracy
przecie- przecież
przedać- sprzedać
przednówek- okres przed żniwami
przerymbel- przerębla
przetrejbować- zmielić ziarno, przemielić
przewalić się- przewrócić się

przybość- chodzić na boso, lub w butach bez skarpet
przylepka- piętka chleba
pszynny- pszenny
ptok- ptak
pucowaty- pulchny, okrągły na twarzy
pugilares- portfel, etui
puszorek- uprząż konia
pyda- laga, bicz
pylić- pleć
pympek- pępek
pyntać się- pętać się
pagować- patrzeć, podglądać
ploga- plaga
polowce- ciężkie sznurowane buty
pódź sa- chodź tu
pecynka- grudka
pyrki- ziemniaki
ploży- sprzyja, dobrze służy komuś
plug- ropa
polica- półka
posowa- pułap
płatnirz- zbierał po wsiach szmaty, dając w zamian drobne, tandetne przedmioty
potykielec- na potykielcu- na poczekaniu
pukwa- pukawka, zabawka do strzelania
pylonka- pielenie chwastów
publika- publiczne zgorszenie
poruta- wstyd
parzybroda, parzycha- zupa z kapusty
plyndz- placek ziemniaczany
peja- wesz, pchła
pener- człowiek z marginesu
penerstwo- margines społeczny
pierdoła- gamoń
pierdoły- głupoty
pkać- pchać
przytośtać- przynieś
podkoziołek- ostatni dzień karnawału

rachować- liczyć
raczy- raczej
raszpel- pilnik
rechotać- śmiać sie głośno, rubasznie
rechtać się- mieć ruję(maciora)
reizen tasza- torba podróżna
rejwach- zamieszanie, hałas, szum, zgiełk
roboszek- robaczek
roguzie- pałka szerokolistna zwana również rogożą
rojber- psotny chłopiec
roz- raz
rozbirać- rozbierać
ruk cuk- szybko, spawnie, zgrabnie
rychli- wczesniej
rychło- wcześnie
rychtować- szykować, przygotowywać
rychtyg, rychtyk- w porządku, akurat, czyżby( w przypadku pytania)
rydel- daszek czapki

rymorz- rymarz
ryncznie- ręcznie
rynka- ręka
rynkow- rękaw
ryptura- przepuklina
rzaga- piła do cięcia drewna
rzeszoto- sito
rzodki- rzadki
rzodkie pyry z kaszom- krupnik
rzodkie pyry z kapustom- kapuśniak
rzónd- rząd
rzóndzić- rządzić
ryczka- stołek, małe krzesełko
rzynsa- rzęsa
rajzować- podróżować
redyska, rediska- rzodkiewka
rumpuć- gęsta zupa jarzynowa
repeta- gęsta zupa na jednodaniowy obiad, dokładka
ryfa- gęba, mina, wyraz twarzy, grymas
rugzak- plecak
reputaśny- odważny, energiczny

sagan- ciężki garnek kuchenny, gar
saganek- garnek kuchenny
sekulory- okulary
sicha- sierść, włosy
sieknónć- uderzyć
siekocz- narzędzie z ostrzem z blachy wygiętym w kształcie litery „S” osadzonym na trzonku służące do
rozdrabniania ziemniaków, buraków na karmę dla świń, krów, koni
siła- dużo
siora- siostra
siw- siew
skarpyty- skarpety
skorupy- naczynia porcelanowe, fajansowe, ceramiczne
sklep- piwnica, ziemianka do przechowywania płodów rolnych okopowych
skopowina- baranina
skrzeki, skworki- skwarki
słóma- słoma
smaka- apetyt
smary-chłosta, bicie
smeja, smela- gotowane otręby, gotowana śruta na paszę do zwierząt
sodzowka- staw
sóm- są
sómsiek- część stodoły przeznaczona do składowania zboża, siana, słomy
sprawunki- zakupy
sprzedajta- sprzedajcie
stalować- zamawiać, regulować zegar
statki- naczynia kuchenne
steczka- ścieżka, dróżka polna
stelmach- stolarz
stróna- strona
strugać kartofle- obierac ziemniaki
strychołek- osełka do kosy
stuf, stufiok- kubek metalowy
suchoty- gruźlica
sumitować się- tłumaczyć się

suszynie- suszenie
swołocz- podły człowiek
swyter- sweter
syr- ser
szablok- fasola
szabrować- kraść
szaga- ukos( iśc na szagę- iść na ukos, na przełaj)
szajerek- budynek gospodarczy do przechowywania drewna
szak- oczywiście, przecież
szak?- czy tak?, prawda?
szczun- gówniarz, dzieciak
szczupok- szczupak
szwung, szwunk- zręczność, sprawność
szkarpyta- skarpeta
szkita- noga
szkloki- landrynki, twarde cukierki
szmaja, szmania- człowiek leworęczny, mańkut
szmalec, szmolec- smalec
szmuglować- przemycać, spekulować, oszukiwać
szmyrgiel- szlifierka
szpec- ktoś obeznany a jakiejś dziedzinie, lub cwaniak
szpilorek- szydło, przebijak
sztrykować- robić na drutach coś z wełny
szturchać- trącać
sztyga- kopka zboża zestawiona ze snopów
szudrać się- drapac się
szukać się- bawić się w chowanego
szundy- drewniane nosidło do noszenia wody
szut- miał węglowy, także drobny gruz
szwejcować- spawać
szwotoły- strzępy, podarta odzież
szwung- pęd, szybkość, chęć
szwyndać się- wałęsać się, chodzić bez celu
szypa- łopata do śniegu
sirminga- niepozorny facet
szachol- szeregowy żołnierz
szajges- cwaniaczek
szkieła- policjant
sznytka- kromka
szplin- głupiec, wariat
sztuba- pomieszczenie, lokal
sztrumble- papierosy
szwerka- siostra
sztyrować- iśc, maszerować
skiciu- smyk, chłopiec
smog- kij
spążka- drewniana zatyczka
spozim- początek wiosny
staje- miara długości, około stu dużych kroków
stroszki- strachy, straszydła
supast- przymusowa, postanowiona przez sąd sprzedaż majątku niewypłacalnego dłużnika
szalej-cykuta, roślina z której korzenia otrzymuje się truciznę
szewiot- wełniana tkanina
szmatnica- szafa lub skrzynia na odzież
szmuchel- oszustwo, kradzież
szybity- wygięty, półokrągły, zaokrąglony

ślipia- oczy
ślungwa,ślongwa- niezdara, łamaga
śpik- skroń lub ciemiączko u niemowlęcia
śrubsztok- imadło
śrutować- mleć zboże
świntojanki- porzeczki( ale nie czarne)
świniok- świniak, wieprzek

tamój- tam
tachać- nosić
taradajka- bryczka
tartajstwo, tałatajstwo- dziadostwo
tasak- maczeta do ogławiania buraków (obcinania liści)
taśtać, tośtać- nosić, poniewierać, szarpać
tedy- wtedy
toć- ależ, przecież
tolać się-tarzać się np. w sianie, słomie
tregry- dwuteowniki stalowe, dźwigary
trepy- drewniaki, ciężkie buty
trotuar- chodnik
trowa- trawa
tuk- przygłup
tutej- tutaj
tutka- torebka papierowa
tyncza- tęcza
tyrać- ciężko pracować
tryty- buty, nogi
tasz- buda kramarska
tatynek- ojciec zdrobniale

ubrechtać- uśmiać się
ukrychać- rozdrobnić ugotowane ziemniaki
ulingołka- owoc dzikiej gruszki
ulinić- wykręcić piszczałkę, zsuwając korę z gałązki wierzbowej
umorusać- wybrudzić
unorać się- ubrudzić się
usłuchany- posłuszny
uzorgować- postarać się, nazbierać, załatwić
uhajtnąć, uhajtać- uciąć
utorkać się- umoczyć się

wajcha- dźwignia, przekładnia, zwrotnica
wartołka- bąk- zabawka dziecięca
waserwaga- poziomica
wej- patrz, zobacz
welbunek- strop
westka- kamizelka
wiater- wiatr
włóczyć- bronować na polu
włóki- brony
winkiel- róg (kąt prosty)
winkszy- większy
wiónzać- wiązać

wnyki- chłosta
wodnity- wodnisty
wóntpia- wnętrzności
wóntróbka- wątróbka
wtrynić- wepchnąć coś gdzieś z trudem, wcisnąć lub wmówić komuś
wuja- wujek, stryjek ale też żartobliwy zwrot do kogoś
wyglóndać- wyglądac, oczekiwać
wygogolony- wydekoltowany
wyjść z klary- odsłonić
wyngiel- węgiel
wynorać się- ubrudzić się
wypiordek, wypierdek-( żartobliwie, wulgarnie) karzeł, knypek, kurdupel, wyskrobek, ostatnie dziecko
starszych rodziców
wyrko, wyro- łóżko
wyrychtować- naprawić, doprowadzić do porządku, uporządkować
wyszki- coś wyżej, wejść na wyszki- wejść na drabinę, mebel itp.
wysztafirowany- wystrojony
wziónć- wziąć
wećpić, wćpić- wrzucić
weko- słój do zapraw
węborek, wymborek- wiadro
weba- lepszy gatunek lnianego płótna
waska- drewniane naczynie z dwoma uszami do mycia naczyń
wyćpić- wyrzucić
wuchta- duża, wielka ilość, duża porcja
wknaić się- wcisnąć się, wleźć gdzieś
wypindaczony, wypindraczony- wystrojony

za pazóchom- pod ubraniem, schować coś pod koszulą
zabirać- zabierać
zachynta- zachęta
zacietrzewióny- zawzięty
zacincie- zacięcie
zacióng- zaciąg
zaciónżyć- zaciążyć
zacyrować- zacerować
zadónć- zadąć
zadupie- kresy, peryferie, mała miejscowość
zadrasnónć- zadrasnąć
zadzirać- zadzierać
zaglóndać- zaglądac
zainty- zajęty
zajónć- zająć
zajónknónć- zająknąć
zajzer- kwas solny
zaklincie- zaklęcie
zakluczyć- zamknąć na klucz
zakorzynić- zakorzenić
zakón- zakon
zakónska- zakąska
zakrynt- zakręt
zakryntka- zakrętka
zalónżek- zalążek
zamudzać- przeszkadzać, zabierać czas
zaś- później, potem
zawarty- zamknięty

zawdy- zawsze
zdziebołko, zdziebełko- trochę, troszeczkę
zdziebko- trochę
zebuć- zdjąć buty
zeblyc – zdjąć ubranie
zgnity- zgniły
zielazo- żelazo
zieluna krew- pokrzywa
zimne nóżki- galareta z mięsa
zimny (żywy) łogień- nasturcja, kwiat popularny na kujawoach
ziorko- ziarno
zlyźć- zejść
zmudzić- zmarnować czas
zocirka- zacierka
zogón- zagon, kawałek pola
zorgować- robić zapasy
zorgowny- zaradny
zwiónzany-związany
zydelek- małe krzesło
zbuki- złe, śmierdzące, zepsute jajka
zbyry- figle, zbytki, hece, zabawy
zhetłać- zniszczyć się pracą
zadryndać- zadzwonić
zaklepka- zasmażka do zupy
zyzol- zezowaty
znorać się- wybrudzić się
zynder- łobuz, nierób

żgajek- maluch,
żgajka- ryba ciernik
żożka- mała piłka do drewna
żóndło- żądło
żupon- kubrak, kamizelka
żyjóncy- żyjący
żympolić- kiepsko grać na instrumencie muzycznym
żynić- żenić się
żyr- karma dla zwierząt
żgak, żgok- kolec, zadra
żurak- garnek lub dzbanek w którym wyrabia się żur

źrybok- źrebię,
źryć- pogardliwie jeść