Baza wiedzy
Niedziela Palmowa
Palmy wielkanocne - tradycja kujawska różniła się znacznie od współczesnych, kolorowych palm wileńskich. Dawniej palmy były bardzo skromne – wykonywano je z bazi, trzciny i nowo rozwijających się roślin przewiązanych wstążką. Poświęcone palmy noszono do kościoła, a następnie wykorzystywano je w życiu codziennym
Wielki Czwartek
Wylewanie żuru - tradycja mająca zapewnić pomyślność i dobrobyt .
Pogrzeb żuru i śledzia - przed Wielkanocą na Kujawach i Pomorzu urządzano symboliczne pogrzeby żuru i śledzia jako rozstanie się z okresem postu. Wiejscy chłopcy oblewali żurem drzwi i okna tych domów, gdzie nie przyjęto ich przy obchodzie z "kozą" albo w których mieszkały podobające się im dziewczyny. Zdarzało się, że gliniane garnki z żurem rozbijano o domy .
Wielki Piątek
Taradajki (kołatki) - w Wielki Piątek, gdy liturgia katolicka zabraniała używania dzwonów, wiejscy chłopcy biegali po wsi z drewnianymi kołatkami. Kujawskie kołatki były jedno- i wielomłotkowe i nazywano je taradajką. Ich grzechotliwy dźwięk miał odpędzać złe duchy zamieszkałe w okolicy .
Gdy dzwonów było mało, konstruowano terkotki taczkowe, zwane „taradajką" lub „świnią", i objeżdżano nią całą wieś
Wielka Sobota
Dywany z piasku - gospodyni na Kujawach sypały na podwórzach, ale też i w izbach, geometryczne lub kwiatowe wzory z jasnego piasku. Dywany z piasku miały podkreślać wyjątkowość przeżywanego czasu, dopełniać wielkie świąteczne porządki .
Palenie cierni - w Wielką Sobotę, gdy w kościele święci się ogień i wodę, na przykościelnych cmentarzach palono ciernie, z których dawniej dość powszechnie robiono małe koronki cierniowe do zawieszania na domowych krzyżach .
Święconka - Wielka Sobota to głównie czas poświęcania pokarmów, czyli tradycyjne „święcone". Z reguły „święconkę" układano w koszyczkach lub na drewnianych kopankach i zanoszono do domów bogatych gospodarzy, gdzie przybywał ksiądz, święcąc je razem
Kraszanki wielkanocne
Symbolika jaja - malowane jaja będące symbolem narodzin i ukrytych sił witalnych najwymowniej urzeczywistniały prawdę o cykliczności odradzania się natury wiosną. Były kwintesencją i potencją życia zamkniętego przez pewien czas w skorupie i ujawniającego się w pełni po jej rozpadzie. Jajko traktowano jako symbol dobrobytu, płodności i życia.
Poniedziałek Wielkanocny
Gaik (Pierwszy dzień świąt) - biedne kobiety chodziły po wsi z gałązką świerku lub sosenką na wysokim kijku, ozdobioną kolorowymi papierkami, błyskotkami i wstążkami. Był to obchód wsi przez biedne kobiety z gaikiem .
Wiosna i Zielone Świątki
Wiosenny okres na Kujawach obfitował w praktyki mające zapewnić płodność ziemi i pomyślność gospodarstwa. Do Zielonych Świątek utrzymywał się zwyczaj polewania wodą pól i zagród – „co piątek, aż do zielonych Świątek” . Domy i obejścia dekorowano młodymi brzózkami, gałązkami olchy, wierzby oraz zielonym tatarakiem, który zatykano za obrazy i łóżka jako zabieg magiczny wzmacniający wegetację . Na święta porządkowano gospodarstwo, wysypywano białym piaskiem dróżki prowadzące do domu oraz tworzono piaskowe wzory na klepiskach izb .
Boże Ciało
W Boże Ciało budowano ołtarze ozdabiane kwieciem oraz zielonymi gałęziami drzew, głównie brzozy, lipy, wierzby, topoli i olszy. Po poświęceniu przez kapłana rośliny te miały w ludowym przekonaniu cudowne, ochronne właściwości. Zanoszono je do domów, ustawiano w wazonach, dawniej zatykano za obrazy i w strzechy .
Noc Świętojańska (23/24 czerwca)
W wigilię św. Jana palono na skrzyżowaniach dróg ognie, przez które skakała młodzież w rytuale oczyszczenia, a przez dym przepędzano bydło – „jak przez ogień nie przechyną, to czary się imają” .
Do tego dnia nie wolno było kąpać się w wodach, ponieważ „św. Jan jeszcze wody nie ochrzcił” – dopiero po 24 czerwca kąpiel miała właściwości uzdrawiające .
Matka Boska Zielna (15 sierpnia)
Święto Matki Boskiej Zielnej (15 sierpnia), znane także jako Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, należy do najważniejszych letnich uroczystości ludowych na Kujawach. Tego dnia od wieków święci się bukiety z ziół, kwiatów polnych, zbóż, marchwi, makówek, owoców i innych płodów rolnych – jest to symboliczne podziękowanie za dotychczasowe plony i prośba o ich ochronę .
Zwyczaje pracy – Frycowe
rycowe, znane też jako „wilki”, „frycówka” lub „frycowiny”, było obrzędem wyzwolin młodego kosiarza. Młody robotnik – fryc – po pierwszym dniu pracy musiał postawić starszym kosiarzom wódkę .
Zanim jednak został uznany za pełnoprawnego kośnika, przechodził liczne próby: golenie, strzyżenie, bicie powrósłem, egzamin z wiedzy o uprawie zbóż, a nawet symboliczne „opisywanie bioder powrósłem” czy zakładanie słomianej korony .